Windparken op zee ontmantelen: waar innovatie nu het verschil maakt

Sinds 2007 draaien er turbines voor de Nederlandse kust. Wat begon als demonstratieproject, is uitgegroeid tot een energiesysteem op zee waar steeds meer huishoudens en bedrijven op leunen. Maar elk windpark heeft een eindpunt, en voor dat eindpunt bestaat nog geen beproefd draaiboek. Wereldwijd zijn pas weinig commerciële windturbines op zee volledig ontmanteld. Voor het volledig verwijderen van de grote monopiles van nu is er vrijwel geen praktijkervaring.

Van bouwen naar afbouwen: een opgave zonder draaiboek

Het eerste Nederlandse windpark op zee, bij Egmond aan Zee, blijft na een technische en ecologische evaluatie in bedrijf tot en met 2031. Daarna volgen meer parken, terwijl de bouw van nieuwe parken doorgaat. Havens, schepen en verwerkers krijgen daardoor te maken met twee stromen tegelijk: materiaal dat de zee op gaat en materiaal dat terugkomt.

Ook is nog niet uitgekristalliseerd wat ‘netjes opruimen’ precies betekent. Internationale kaders zoals UNCLOS, de IMO-richtlijnen en het OSPAR-verdrag gaan uit van volledige verwijdering, maar zijn grotendeels geschreven voor olie- en gasplatforms. De Nederlandse Wet windenergie op zee schrijft volledige verwijdering voor, met ruimte voor een vergunning voor gedeeltelijke verwijdering. Over de stortsteen rond funderingen (bescherming tegen wegspoelen van het zandbed) bestaat nog onduidelijkheid. OSPAR werkt aan regels die beter aansluiten op wind op zee.

Literatuur en praktijkkennis gecombineerd

In opdracht van RVO en Energy Innovation NL | Offshore Energy onderzocht TNO welke kennis en innovaties het meest bijdragen aan ecologisch verantwoorde ontmanteling. De onderzoekers combineerden een verkenning van literatuur en markt met een workshop op 7 april 2026 in Amsterdam. Daar dachten 32 experts uit industrie, onderzoek, overheid en maatschappelijke organisaties mee over logistiek, wetgeving, ecologie en recycling.

Daarna beoordeelde het team bijna vijftig innovatiegebieden op zes criteria: kostenbesparing, ecologische voetafdruk, circulariteit, technische gereedheid, gereedheid van regelgeving en kansen voor de Nederlandse industrie. Die prioritering is nadrukkelijk indicatief. Ze helpt keuzes in oplossingen en innovatrajecten te structureren.

Onzekerheid is de duurste factor

Een rode draad in de studie: veel beslissingen worden genomen met weinig bewijs dat specifiek over ontmanteling gaat. Moet een monopile er helemaal uit, of mag het deel onder de zeebodem blijven zitten? Blijft stortsteen liggen als rif, of gaat het naar de kant voor recycling of hergebruik? Zolang die vragen per project opnieuw beantwoord moeten worden, lopen risico’s en kosten op.

Dat raakt ook de financiële kant. Sinds 2016 hanteert Nederland een bankgarantie voor ontmanteling van 120 duizend euro per megawatt. Die was bedoeld voor volledige verwijdering, maar is volgens de onderzoekers nauwelijks genoeg om alleen de turbines van 3 tot 5 MW weg te halen.

De eerste parken als demonstratieterrein

De belangrijkste aanbeveling: benut de eerste Nederlandse ontmantelingsprojecten om technologie op ware grootte te demonstreren. Denk aan het verwijderen, vervoeren en verwerken van geselecteerde palen, kabels en stortsteen, gecoördineerd door een onafhankelijke partij samen met brancheorganisaties zoals GROW.

Voorwaarde is dat eigenaren, aannemers, technologieleveranciers en overheid kosten en risico’s delen. Alleen dan kunnen data en lessen ook breed gedeeld worden. De onderzoekers adviseren het innovatiedeel los te koppelen van het commerciële verwijdercontract, omdat innovatie een ander risicoprofiel heeft. In Duitsland loopt een vergelijkbaar initiatief rond windpark Alpha Ventus, waar Nederland op kan voortbouwen.

Daarnaast pleiten ze voor subsidies over de volle breedte van technologische volwassenheid, ook voor vroeg onderzoek. Verder vragen ze om investeringen in haven- en verwerkingsinfrastructuur in afstemming met andere Noordzeelanden, en om betere Europese afstemming van onderzoek naar het einde van de levensduur.

Wat TNO bijdraagt

TNO werkt al langer aan het einde van de levenscyclus van wind op zee. Eerder rekenden we voor het ministerie van Klimaat en Groene Groei de kosten van ontmanteling door. In projecten zoals CIRCLE4WIN en EoLO-HUBs werken we met partners aan hoogwaardige recycling van composietbladen.

In deze studie brachten we technische, ecologische, juridische en economische kennis samen en vertaalden die naar concrete innovatieprioriteiten. Als onafhankelijke partij kunnen we demonstratieprojecten helpen opzetten, doorrekenen, monitoren en de resultaten ontsluiten voor de hele sector.